Zevenblad is een magazine voor poëzie en beeldende kunst, dat twee keer per jaar verschijnt. 

Met Zevenblad refereren we direct aan de geschiedenis van Plaatsmaken als uitgeverij, en omarmen we tegelijkertijd experiment en multidisciplinariteit. We geloven sterk in het samenkomen van verschillende talen.  Het blad verschijnt twee keer per jaar en wordt feestelijk gepresenteerd met een programma vol poëzie.

Los exemplaar: €10,- (excl verzending)
Abonnement op Zevenblad (jaarlijks 2 exemplaren):
€27,50 (incl. verzending) per jaar

Zevenblad#10 met poëzie door Albert Hagenaars, Erik Lucassen, Jeanet Kingma, Sam Ellyn Theunissen en Marion Steur. Beeld van René van der Hoofd, Jaap Blonk, Henriette Tavenier, Mirjam Kuitenbrouwer, Sandra Kruisbrink, Reggie Voigtländer, Suzanne de Jong, Lique Schoot, José Witteveen en Ivana Soyer. 

Zevenblad#9 met beeld van Agatha van Amée, Arjan van Es, Carel Lanters, Claudia Lindhout, Francis Konings, Ietje Meerman en Liesbeth Doornbosch. Gedichten zijn van Arjan van Es, Enno de Witt, Ivana Soyer, Marcel Pol, Roelof Schipper en Ruben Planting. De vormgeving is gedaan door Valentina Stahnke van Werkplaats Typografie/ArtEZ.

Zevenblad#8 Annelie David, Kiki Mulder, Willem Bentvelzen, Tabea Nixdorff en anne krul, Anke van Oostveen, Jasper van den Broek, Annet Zaagsma en Sebastiaan Mets. Het beeld is van Floor Martens, Dominique Panhuysen, Willy de Weerd-Maas, Abel Schaminee en Daan van der Pluijm. De vormgeving is gedaan door Camille Cilja Caspersen van Werkplaats Typografie/ArtEZ.

Zevenblad#7 met gedichten van Arno Kramer, Antoin Lender, Inge Winter, Ellen Boersma, Roelof Schipper, Jasper van den Broek, Paul Rigolle en Norbert de Beule. Voor de beeldbijdragen zijn Femke Vindevogel, Barbara Polderman, Frans van Tartwijk, Emily Kocken, Miyuki Okuyama, Albert van der Weide en Angeline Lips verantwoordelijk. De vormgeving is gedaan door Camille Cilja Caspersen van Werkplaats Typografie/ArtEZ.

Zevenblad#6 met poëzie van Anke van Oostveen, Roelof Schipper, Willem van Zadelhoff, Frank Pollet en Corie Grootendorst. Het beeld is afkomstig van Geer van der Klugt, Sunflower Soup, Tonni van Sommeren, Bert Scholten en Paul Louis van den Bergh.

Zevenblad#5 met gedichten van Ellen Boersma, Tina van Baren, Lieke Gorter, Corie Grootendorst, Annet Zaagsma, Antoin Lender en Rick Kewal Gademann. Het beeld is afkomstig van Anne Geene, Aldwin Lehr, Melanie Bosboom, Wilfried Nijhof en Ellen Fleich Gracia. 

Zevenblad#4 is een weerslag van het project Altered Breath in taal en beeld. Poëzie van Ananda Serné, Dorien de Wit, Hannah van Binsbergen en Vicky Francke met beeldbijdragen van Marijn van Kreij, Astrid Nobel, Bernice Nauta en Muge Yilmaz

Zevenblad#3 met poëzie van Astrid Arns, Maud Nass, Margreet Tjalsma en Annet Zaagsma. En de beeldbijdragen zijn van Mirjam Kuitenbrouwer, Guusje de Bruin, Marieke Noort, Patty Struik, Melle Mijnhardt, Corine Aalvanger, Lydia Wierenga, Carel Lanters, Lenneke van der Goot, Anne Schoemaker en Karin van Pinxteren. 

Zevenblad#2 met poëzie van Willem van Zadelhoff, Marije Langelaar, Maarten Buser, Moeckbert, Ralph Dassen, Méland Langeveld en Nancy de Graaf. De beeldbijdragen zijn afkomstig van Wija de Boer, Joanneke Jouwsma, Astrid Polman, Wim Salki en Floor Martens.

Zevenblad#1 met poëzie van Tijs van Bragt, Moeckbert, Arno Kramer, Edwin Fagel en Geert van de Ven. De beeldbijdragen zijn van Tamara Kho, Carin Unverzagt, Erik Odijk, Remco Dikken, Choi Wong, Koen Kievits, Frederique van Domburg, Rozemarijn Westerink, PJ Roggeband en Elisabeth Vuez.

0-nummer met poëzie van de collectiefdichters en beeldbijdragen van Hester Louter, Hester Vis, Marten Hendriks en Anand Mahabier.

Abonnement op Zevenblad (jaarlijks 2 exemplaren):
- €27,50 (incl. verzending) per jaar

Zevenblad

Op vrijdagavond 11 september om 20.00u presenteren we met veel plezier en trots het tiende nummer van ons magazine Zevenblad. 

Uit de berg inzendingen kozen we eensgezind voor een aantal drieluiken, variërend van zelfportretten met zakdoeken tot duistere stoelen en getekende landschappen. In de gedichten die we selecteerden lezen we over onveilige bossen en zijn we steeds onderweg, van deur naar asfalt en wie we zelf zijn. Het is een bijzonder atmosferisch nummer geworden, met vormgeving door Valentina Stahnke van Werkplaats Typografie. Kom luisteren naar de dichters en de kunstenaars! 

Deelnemers: Albert Hagenaars, Erik Lucassen, Henriëtte Tavenier, Ivana Soyer, Jaap Blonk, Jeanet Kingma, Sam Ellyn Theunissen, Lique Schoot, Mirjam Kuitenbrouwer, José Witteveen, Reggie Voigtländer, René van der Hoofd, Sandra Kruisbrink, Suzanne de Jong en Marion Steur.

Zevenblad is een magazine voor kunst en poëzie dat twee keer per jaar wordt uitgegeven door Plaatsmaken. Elke editie wordt feestelijk gepresenteerd met een programma vol poëzie. Lees hier meer over alle edities van Zevenblad. Klik hier om Zevenblad#10 te kopen. 

Presentatie Zevenblad#10

Op zaterdag 19 september vindt de Herfstsamenscholing plaats.

Tijdens de Herfstsamenscholing op zaterdag 19 september presenteert Kunst & solidariteitscollectief Rainbow Soulclub een serie van drie nieuwe werken die zij in hun ploegendienst (werkperiode) gemaakt hebben.

Programma (toegang is gratis)
15:00 Deuren open
15:30 Dance-in met Perry Person
16:00 Openingswoorden door Sunflower Soup en Rainbow Soulclub
16:30 Workshop: End of summer rolls maken met Ting Phangpanya
18:00 Soep
19:00 Einde

Rainbow Soulclub:
“Het zijn werken die we al langer wilden maken of uitproberen maar waar geen tijd, ruimte, of simpelweg geen focus voor was. Of eerdere werken die nog verder uitgewerkt moesten worden, maar waar het nooit van kwam omdat het volgende alweer voor de deur stond. De titel Re-arrangement of Priorities werd in 2017 bedacht door Rainbow Soulclublid Ebby Addo. Sinds 2017 gebruiken we de titel voor al onze presentaties, omdat deze nog steeds actueel is en we eigenlijk nooit een betere vonden. Het herschikken van prioriteiten is wat we dagelijks doen. 

Zowel het persoonlijke leven van de leden als de agenda van de Rainbow Soulclub was behoorlijk vol de laatste jaren. Er waren rechtszaken om verblijfsvergunningen, zieken, overledenen, maar ook positieve dingen zoals het krijgen van een eerste huis, een paspoort, of het terugvinden van lang verloren familie. Soms gaat het echte leven voor de kunst.

Bij Plaatsmaken maakten we een serie van 12 met de hand geverfde en bedrukte katoenen doeken die samen een lege jaarkalender vormen, voor elke maand een doek.

Het zijn multifunctionele doeken, te gebruiken naar wens: als kledingstuk, picknickkleed, sjaal, gordijn of gewoon aan de muur geprikt als kalender. De lege kalender onderstreept de wens om niet geleefd te willen worden door omstandigheden, om zelf de agenda in handen te hebben. Iets waar Rainbow Soulclubleden regelmatig mee te maken hebben.

De doeken zijn gemaakt van gebruikte lakens, klassiek ‘materiaal’ voor spandoeken tijdens demonstraties. Hiermee ‘demonstreren we op bescheiden wijze voor vrijheid van tijd.

Perry Person, een van de Rainbow Soulclubleden is danser van origine. In 1980 nam hij deel aan de wereldkampioenschappen discodansen in Londen. Hij maakt eigen danspassen, choreografiën en bedacht een notatiesysteem voor muziek en ook een voor dans. Tijdens de werkperiode in Plaatsmaken maakte hij een ontwerp voor een dansshirts en danspakken. De choreografie is gedrukt op de voorkant van het shirt, en is nooit zichtbaar voor de danser die het draagt. De dans die er op staat moet je uiteindelijk “van binnen weten en voelen”.(PP)

Tijdens de Herfstsamenscholing op 19 september zal er een dance-in zijn met Perry, waarbij de shirts en danspakken door iedereen gedragen mogen worden.

In de presentatie draaien twee grote papieren waaiers zachtjes rond in de ruimte. De waaiers zijn samengesteld uit teksten en tekeningen uit het archief van Rainbow Soulclub, minutieus gevouwen tot waaiers. Ze werken meditatief en waaien koelte en stilte naar bezoekers van de tentoonstelling. Het is gebaseerd op een eerder werk uit 2009.

De presentatie wordt verlicht door kokosnootlampjes uit het archief van Rainbow Soulclub: spotlight op een lege kalender, papieren waaiers en persoonlijke danspakken. Op vrijheid, kalmte, plezier en samenwerking.”

Deze ploegendienst en de Herfstsamenscholing zijn onderdeel van het programma H0ha van Sunflower Soup. 


Over Rainbow Soulclub
Rainbow Soulclub is een kunst- en solidariteitscollectief dat in 2005 is opgericht. Het collectief bestaat uit makers en denkers met verschillende sociale, economische en culturele achtergronden. De leden ontmoeten elkaar regelmatig in de gezamenlijke studio bij het inloopcentrum van Stichting De Regenboog Groep, een organisatie in Amsterdam die zich inzet voor mensen die te maken hebben met dakloosheid, verslaving, armoede en de moeilijkheden verbonden aan een ongedocumenteerde status. Werkend met een organisch model dat zich blijft uitbreiden en dat blijft veranderen – zonder agenda’s, hiërarchieën en verwachtingen – staat voor de Rainbow Soulclub het idee centraal dat ieder mens het vermogen tot expressie heeft, zelfs in complexe en onwaardige omstandigheden.

Perry Person, Saskia Janssen, Ting Phangpanya & George Korsmit aan het werk met zeefdrukker Simon 

Herfstsamenscholing | Rainbow Soulclub

In de vitrine die voor het Paleis van Justitie in Arnhem staat programmeert Plaatsmaken sinds een aantal jaar actuele beeldende kunst.

Dit vanuit de gedachte dat het tegenkomen van kunst op onverwachte plekken een extra glans aan je dag kan geven. In samenwerking met de afdeling BEAR (Fine Art) van ArtEZ krijgen (ex)studenten de gelegenheid een voorstel in te dienen voor de vitrine. Dit is voor beide partijen goed: jonge kunstenaars doen ervaring op met exposeren en Plaatsmaken is zo verzekerd van het programmeren van jong talent direct vanaf de academie.

Vanaf 1 september te zien in de vitrine:  Kajetan Oniszk

Kajetan studeerde in 2026 af van de opleiding BEAR en heeft zes prints uit zijn afstudeerwerk geselecteerd voor de Vitrine. Het werk is getiteld Gaza Strips (2026).

Wat we zien is een archief van dunne, horizontale screenshots van de recent bijgewerkte satellietbeelden van Gaza op Google Maps. Waar ooit leven, verhalen, steden en natuur bestonden, rest nu puin, woestijn en sporen van bulldozers.

Lees hier meer over vitrineproject de Uitspraak.

De Uitspraak | Kajetan Oniszk

Er staan de komende maanden weer nieuwe workshops op de planning.

Voor de volgende workshops kun je je nu inschrijven:


Zaterdag 10 oktober | Workshop zeefdruk (beginners)
Zaterdag 17 oktober | Workshop boekbinden (verdieping)

Lees hier meer over de workshops en hoe je je kunt aanmelden.

Nieuwe workshops

De resultaten van de vierde Ploegendienst, onderdeel van het programma H0ha. 

Ploegendienst 4 | Rizqita Naherta, Not Just a Collective & ROTS
Werkperiode: September - december 2025
Wintersamenscholing: 9, 12 en 13 december 2025
Te bezoeken:  5 januari t/m 21 februari 2026

Onderdeel van het programma H0Ha, gecureerd door collectief Sunflower Soup voor Plaatsmaken, Arnhem.

In het meerjarenprogramma H0Ha worden de werkplaatsen van Plaatsmaken ingezet om te experimenteren met vormen van protest en verzet, door middel van beeld en taal. Dichters, beeldend kunstenaars, activisten en publiceerders worden uitgenodigd om in zogenaamde 'Ploegendiensten' samen te werken bij Plaatsmaken. H0Ha wordt gecureerd door collectief Sunflower Soup.

Had je een oma die sokken voor je breide? Heeft ze jou geleerd hoe dat moest? En heb jij geduld voor dat tijdrovende werk?

Handwerk, zoals haken, breien en naaien, wordt van oudsher gezien als werk gedaan door vrouwen. Het is arbeid die vaak wordt verricht in huis of in kleine gemeenschappen. De maker blijft vaak onbetaald en onbenoemd. Dit past in een breder patroon waarin het werk van vrouwen onzichtbaar wordt gemaakt. Tegelijkertijd vormt deze arbeid een basis voor vrouwen om samen te komen, zich te organiseren en zich te emanciperen.

Het Arnhemse collectief Not Just a Collective heeft handwerk omgezet in grafisch werk. Juist door deze vertaling ontstaat een nieuwe zichtbaarheid die het mogelijk maakt om over deze aspecten van handwerk na te denken. Handwerk wordt vaak gezien als oubollig maar draagt ook een geschiedenis van subversie, verzet en saamhorigheid in zich.

De kunstenaar Rizqita Naherta maakte een installatie die refereert aan vrouwenemancipatie in Indonesië en de belangrijke rol die de beweging Gerwani daarin speelde. Deze beweging is een voorbeeld van manieren waarop verschillende vormen van emancipatie en verzet samenkomen en elkaar versterken, omdat binnen Gerwani anti-imperialisme en dekolonisering centraal stonden. In de zeefdrukken zijn teksten uit Gerwani’s tijdschrift Api Kartini gedrukt op afbeeldingen van kebaya’s (indonesische traditionele kledij voor vrouwen).

In de praktijk van kunstenaar en dichter ROTS is ‘ontrafelen’ een belangrijke methode die zowel op een concrete als een metaforische manier wordt ingezet: wol uit oude truien wordt opnieuw gebruikt voor objecten met andere doeleinden. Een schijnbaar bekend begrip als 'man' wordt ontrafeld om zo te bevragen waar masculiniteit eigenlijk uit bestaat. ROTS maakte een mancave die bedrukt is met afbeeldingen van Androgel, een hormoonmiddel. Hoe dient een man zich te gedragen in zijn cave? Je bent welkom om dat voor jezelf uit te zoeken door plaats te nemen in het zachte interieur van deze grot die je ook als een baarvader mag zien.

Wat betekent het vandaag de dag om handwerk vaardigheden door te geven? Van wie leerde jij haken, breien of naaiwerk? Deden de vrouwen die je kent dit voor hun plezier of was het het enige wat toegankelijk was?

In dit textielwerk van Not Just a Collective zijn vijf van de leden, Lu Lin, Femke Kersten, Alessandra Varisco, Doga Gönüllü en Heike Renée de Wit, uitgegaan van kennis en vaardigheden die ze van hun grootmoeders hebben gekregen. Onderling hebben zij handwerktechnieken zoals haken en breien met elkaar gedeeld, en nieuwe technieken geleerd in buurthuis de Nieuwe Hommel, vlakbij Plaatsmaken. Gecombineerd met verhalen en herinneringen over hun oma's hebben zij textielwerk naar drukwerk vertaald. . Door middel van druktechnieken, zoals zeefdruk en hoogdruk, werden deze beelden geprint op stukken textiel, die vervolgens aan elkaar zijn genaaid om zo een groot patchwork te vormen. Dit patchwork is als een gordijn midden in de ruimte van Plaatsmaken te zien, je kan er niet omheen. Het laat je stilstaan bij de arbeid, kennis en verhalen van onze oma's en hoe die wordt geherwaardeerd en niet vergeten mag worden.

Merawat Api dari Penyihir-Penyihir Militan Kami - Voed het vuur van onze militante heksen.

Door middel van een verzameling archieven die opnieuw zijn geactiveerd uit het tijdschrift Api Kartini van Gerwani, worden fragmenten uit het tijdschrift gepresenteerd op de vele kebaya-prints en bamboematten in de woonkamer, terwijl revolutionaire passages, gedichten en lijsten via de telefoon en televisie werden voorgelezen door familieleden in ballingschap.

Het werk biedt een plek om de militante vrouwenorganisatie te herdenken. Naast de pedagogische activering vraagt het werk om de herinneringen aan het verzet van Indonesische vrouwen en hun methoden van begrip, die zich organiseren met de massa's, te koesteren. Deze herinneringen dreigen in het heden te worden vergeten als gevolg van het historische trauma onder het regime van Soeharto.

Hallo, ik ben een performatieve man,
Mijn mannengrot is een baarmoeder
Beste Virginia, ik kraak nu de kamer, ik maak de ruimte. Het (op steroïden).

Mijn lichaam op testeron voelt meer en meer als het mijne, letterlijk beter, sterker. Was het een hormonaal probleem? Had ik gewoon niet genoeg?

Ik weet dat de maan, terwijl die toch ver weg is, zelfs te veel voor me was.

Voel ik me mannelijker omdat ik testosteron gebruik? Of voel ik me mannelijk en gebruik daarom testo?

Mannelijkheid is veranderlijk(heid)
Mannelijkheid is mals en vaak fragiel
Mannelijkheid stoelt (relies on) zich op verhalen die wij vertellen over hoe mannen tot stand komen.

Ben ik een man door elke keer maar weer dezelfde act op te voeren? Ik bereik het nooit helemaal, maar dat is misschien ook maar beter zo.

Gender is een beeld dat herhaaldelijk wordt geciteerd, herhaalt en gereproduceerd. Deze mannengrot (mancave)/baarmoeder (womb) huisvest ideeën over performatieve masculiniteit en legt bloot wat Judith Butler 'the machinery of becoming' noemt, in het Nederlands het 'mechanisme van worden' (??)

Mijn manwomb - een ode aan mijn muses - de matchamannen, de soyboys, de softbois, metromannen, dandies & hipsters.H0ha is een programma waarin dichters, beeldend kunstenaars, activisten en publiceerders worden uitgenodigd om in zogenaamde 'Ploegendiensten' te komen (samen-)werken bij Plaatsmaken. Ieder seizoen komt daar een Samenscholingsweek van, waarin activiteiten gebundeld worden tot een uitbundig geheel van artistiek en sociaal experiment. We werken voor dit programma samen met kunstcollectief Sunflower Soup en curator Lenn Cox. De Wintersamenscholing vond plaats op 9, 12 en 13 december.

Ploegendienst 4

We laten het traditionele idee van een tentoonstelling met begin- en eindpunt los. In plaats daarvan organiseren we Ploegendiensten van kunstenaars, schrijvers en collectieven.

Ieder seizoen komt daar een Samenscholingsweek van, waarin activiteiten gebundeld worden tot een uitbundig geheel van artistiek en sociaal experiment. We werken voor dit programma samen met kunstcollectief Sunflower Soup en curator Lenn Cox. De eerste Samenscholingsweek vond plaats in de week van 17-22 maart. De resultaten van deze eerste Ploegendienst en Samenscholing zijn nog te zien tot halverwege juni.

Ploegendienst 1
Werkperiode: Januari/februari/maart 2025
Lente Samenscholing: 17 - 22 maart 2025
Te bezoeken: 17 maart - 18 juni 2025

Tijdens deze eerste Ploegendienst hebben Sunflower Soup, Zaban Razdar en Notshitprint de afgelopen maanden in Plaatsmaken gewerkt. Een centrale vraag in het werk dat gemaakt is tijdens deze eerste ploegendienst, is hoe in het westen wordt gekeken naar de manier waarop onderdrukte mensen op verschillende plekken en momenten voor hun bevrijding hebben gestreden of dat nog altijd doen. 

Sunflower Soup
Kunstcollectief Sunflower Soup is ontstaan ​​uit een gedeeld activistisch engagement en een dringende behoefte om te onderzoeken wat kunst kan betekenen buiten het persoonlijke, geïsoleerde individu. Het collectief wordt gedreven door een reeks levendige vragen: kan werken in de gemeenschap een minder passieve, meer participatieve ervaring van kunst bevorderen? Hoe kan kunst bijdragen aan de politiek van het alledaagse waarin mensen zich verhouden tot elkaar en tot de meer dan menselijke, planetaire wereld? Hoe verzoenen we het belang van activisme met een poëtische beeldtaal die humor, paradox en ambiguïteit toelaat?

Lenn Cox
Lenn Cox is een community organizer, kunstenaar, educator en programmamaker. Ze onderzoekt solidaire economieën door zich onder te dompelen in zelfgeorganiseerde leer-werk-leefomgevingen, velen met een ecofeministisch en queer hart. Ze gebruikt kleding en navigatiekaartjes om de uitwisselingen en verhalen die ze verzamelt mee te nemen. Lenn initieert samenkomsten die collectief leren mogelijk maken. Een doorlopend onderzoek naar hoe we ons organiseren, wat we van elkaar kunnen leren en wat er op het spel staat in het culturele veld en daarbuiten. 

Zaban Razdar is in het heilige land om samen met andere activisten de inheemse bevolking te steunen in haar strijd tegen etnische zuivering. Tussendoor pakt hij de pen op om de Palestijn waar hij verliefd op is van zich af te schrijven.

Adil/ Notshitprint
Drukkerij voor sociale rechtvaardigheid. Notshitprint is een niet-commerciële drukkerij voor activisten en grassroots-projecten.

Tabea Nixdorff is kunstenaar, typograaf en onderzoeker. Haar artistieke praktijk omvat (zelf)publiceren, op geluid en taal gebaseerde uitvoeringen, samenwerkend leren en sociale bijeenkomsten.

Anne Krul is Afropese beeldend kunstenaar, dichter, archivist en activist. Ze was lid van Strange Fruit, een organisatie voor jonge queer mensen met verschillende culturele achtergronden (1989-2002).

Archival Textures is een publicatiereeks die ruimte geeft aan onwaarschijnlijke vondsten uit traditionele archieven, aan lokale community archives, gesprekken en persoonlijke collecties, om narratieven uit het verleden te vinden die onze huidige vocabulaires van verzet en solidariteit kunnen voeden.

Abhishek Thapar (Stadsatelier Arnhem)
De Indiaas-Nederlands theatermaker en storyteller Abhishek Thapar maakt beeldende en intieme voorstellingen op de grens tussen documentaire en fictie. Zijn voorstelling is bij Plaatsmaken te zien in het kader van het samenwerkingsproject Stadsatelier Arnhem.

Hospitality Club
Voor onze kleinschalige educatieprojecten werken we samen met de Hospitality Club, die bestaat uit Mirka Farabegoli en Krista Burger. We betrekken hierbij basisscholen uit de wijk, jongeren, kinderen, ArtEZ- studenten en MBO studenten en wijkbewoners.


De Ploegendiensten en Samenscholingen zijn onderdeel van de programma's H0ha (van Sunflower Soup) en Time Out / Tune In (van Lenn Cox).

Ploegendienst 1

Op donderdag 18 september en zaterdag 20 september vond de Herfstsamenscholing plaats.

Koen Kievits en Django van Ardenne fotografeerden de Herfstsamenscholing, en Plaatsmaker Maurice legde alles vast op video. Onderaan deze pagina kun je het beeldmateriaal bekijken.

De herfst begon langzaam de kleuren te veranderen. In een zacht septemberlicht vierden we de overgang naar het nieuwe seizoen. Op donderdag liepen we door Klarendal om de elektrakasten te bekijken die Harmen Liemburg had voorzien van ontwerpen, gebaseerd op lievelingsdingen van buurtbewoners. Alles was op kleur gerangschikt. Sommige buren hadden een heel tuintje aangelegd rond het kastje voor hun deur, met bijpassende bloemen. Bij terugkomst was er Equinox soep van pompoen en gember, met geroosterde salie croutons. Aan tafel werd er door Sunflower Soup een workshop gegeven waarbij deelnemers konden tekenen op eetbaar papier. Katten werden getekend, met zorgen en in gespannen toestand. Toen iedereen klaar was werden de tekeningen en daarmee de zorgen opgegeten.

Het was al druk bij Plaatsmaken rond het middaguur op de tweede dag van de Samenscholing. Periphery Center gaf een workshop waarbij gelezen, geluisterd, geschreven en uiteindelijk een groot werk werd gemaakt. Deelnemers zaten in een kring en bespraken hoe ze hun woede en politieke teleurstelling konden omzetten in iets constructiefs. Gezamenlijk werkten ze aan een grote blauwdruk die nu als inspiratie te zien is in de Composthoop in de hoek van de ruimte.

Buiten plakte de Hospitality Club het billboard weer vol met felgelkeurde monoprints. Hier en daar alvast een molen erop, het is de start van het grote Molenproject waarbij ze zeilen voor de wieken zullen maken. Na afloop van deze activiteiten aten wij verrukkelijk bananenbrood, in voorbereiding op de rave in de kelder.

Het was tijd voor de presentatie van Ploegendienst 3. Het werk van Margreet Sweerts werd door middel van een performance getoond. Twee vaandelzwaaiers liepen vanaf het begin van de oprit op het publiek toe. Wild zwaaiend, dan weer elkaar rustig aankijkend. De vaandels klapperden lustig in de wind. Daarna werden ze aan elkaar geknoopt en was het één grote vlag, overgave en berusting.

Emmeline de Mooij nam ons op hilarische wijze mee in haar lichamelijke transformatie, van stil staan in haar lichaam tot uitbundig datzelfde lichaam vieren en delen. Moni Zwitserloot droeg teksten voor die al even lichamelijk waren, met onderwerpen als wormen en maden en losse nagelriemen. Hussel Zhu ging op de molensteen staan en vertelde ons in het Chinees over zijn werk. Dat niemand begreep wat hij zei was geen enkel probleem, wij voeren blind op zijn gepassioneerde uitleg.

We begaven ons naar de kelder waar de gezamenlijk gemaakte muziekvideo werd gelanceerd. Voor de gelegenheid was de hele kelder ingepakt in zwart plastic, er was een rookmachine, een laserlicht en een DJ. We zagen Margreet, Emmeline, Hussel en Moni schreeuwen, dansen, bewegen, hun demonen aanroepen en bevechten. Daarna gingen we die van onszelf aankijken, dansen, met de armen de lucht in, daarbij lichtelijk geholpen door de muziek en hier en daar een bijpassende cocktail zoals Dark & Stormy.

Laat nu de herfst en de inkering maar komen.

De Herfstsamenscholing is onderdeel van H0ha; een programma waarin dichters, beeldend kunstenaars, activisten en publiceerders worden uitgenodigd om in zogenaamde 'Ploegendiensten' te komen (samen-)werken bij Plaatsmaken. 
Ieder seizoen komt daar een Samenscholingsweek van, waarin activiteiten gebundeld worden tot een uitbundig geheel van artistiek en sociaal experiment. We werken voor dit programma samen met kunstcollectief Sunflower Soup en curator Lenn Cox. 

Moni Zwitserloot is schrijver en performer. Belangrijke elementen in diens werk zijn lichamelijkheid, transformatie en community. Vreemd, vies of raar zijn wordt gevierd met behulp van gore-en magisch realistische elementen. Huidige obsessies: insecten, schimmels en lichaamssappen.

Hussel Zhu is beeldend kunstenaar, schrijver van korte verhalen en onderzoeker. In zijn grafische werk gebruikt hij vaak de figuur van een dansende kikker -geïnspireerd door de japanse inktschildering ‘Vogels, Dieren en Menselijk Spel’ en door de schilderijen van Bada Shanren, waarin satirische dieren machthebbers bespotten.

De Feministische Handwerk Partij is een politieke feministische kunstenaarsbeweging die zich bezighoudt met studeren, repareren, spreken, oplappen, ontleren en verstellen. Het is een initiatief van beeldend kunstenaar Emmeline de Mooij en performance regisseur Margreet Sweerts.

Terugblik | Herfstsamenscholing

De groepstentoonstelling Fleeting Emotions

Opening | donderdag 28 mei om 17:00u
Te zien t/m 13 juni.
Fotografie | Hussel Zhu

Deelnemers: Yubin Lee, Lotus van Zoggel, Milan van der Stouw, Sam Zanardo, Ouiee Park, Arya Rambod, Merel Hoogendijk en Chenxin Feng.

In samenwerking met BEAR/ ArtEZ programmeren we de vitrine die voor de deur staat bij het Paleis van Justitie in Arnhem. Vier studenten per jaar krijgen de kans om hun werk te tonen dat zij speciaal voor die plek hebben ingezonden. Zo kun je dus dag en nacht actuele en jonge kunst bekijken. 

Momenteel hebben we een groepstentoonstelling in huis met werk van de kunstenaars uit de afgelopen twee jaar. Acht keer veelbelovend werk, mooi vooruitzicht naar wat nog komen gaat. Er staat zoal een fornuis van papier maché met pannen van keramiek, en wat hangt daar in de keuken? Sfeervolle foto’s van het Chinese straatleven, zorgvuldige tekeningen van handen en vogels. Er is een heftige video over hoe je je grenzen op allerlei manieren kunt oprekken in de gym met bijpassende bokszak en ook een mat waarop je kunt oefenen. Over de muur is een breed palet aan kleine vliedende tekeningen geplakt, uitwaaierend en all over the place. En buiten op het billboard is een adequate samenvatting geplakt: My god I love it! 

Arya Rambod (2004, Iran) is een interdisciplinair kunstenaar, momenteel gevestigd in Zürich. Zijn werk onderzoekt de relatie tussen infrastructuur, menselijk gedrag en economie aan de hand van bewegend beeld, installaties en digitale media. Door onderzoek en experiment te combineren, herconfigureert hij infrastructurele systemen binnen affectieve en historische kaders en legt hij hun onderliggende spanningen bloot.

Lotus Parel van Zoggel is student BEAR Fine Art aan ArtEZ. In haar werk combineert zij keramiek, schilderkunst en papier-machésculpturen in installaties waarin verschillende disciplines met elkaar in dialoog treden. Ze onderzoekt thema’s als familiedynamiek, sociale druk, idealisering, nostalgie en relaties. Haar werk richt zich op vaak onderbelichte vormen van huishoudelijke arbeid en de hardnekkigheid van traditionele genderrollen binnen het dagelijkse gezinsleven.

Merel Hoogendijk (2003) is een kunstenaar die voornamelijk werkt met tekenen en daarnaast soms met schilderkunst, animatie en installatie. Ze koestert nieuwsgierige, vluchtige momenten, als een vogel op haar eieren, en vindt troost in hun warmte voordat ze veranderen en voorbijvliegen.

Milan van der Stouw (2001) werkt met materialen die hun eigen stille verzet lijken te voeren. Na een praktijk te hebben ontwikkeld rond het verzamelen en herassembleren van afgedankte objecten, past hij zijn onderzoek naar potentie en betekenisvorming nu ook toe op tekeningen. Door de intentie van het potlood te volgen, ontstaan grafietlijnen die vormen aannemen vanuit het karakter van de lijn zelf. Door schetsen als een autonoom medium te benaderen, onderzoekt hij openheid, leegte en vorm. Zijn interesse in materialiteit leidt hem daarnaast naar houtbewerking en traditioneel handgereedschap, die steeds vaker onderdeel worden van zijn mixed-media-installaties. Naast zijn individuele praktijk maakt Van der Stouw deel uit van The Barattolo Projects, een collectief dat zich richt op het delen van artistieke kennis en het bevorderen van duurzaam en gemeenschappelijk samenleven.

Ouiee Seo Yeon Park verricht op speelse wijze een autopsie op beeldkwaliteiten — zoals resolutie, onderschriften en nawerkingen — via papieren sculpturen en film. Door terug te keren naar momenten van lachen, fascinatie en overtuiging onderzoekt Ouiee hoe plezierige en vertrouwde vormen discussie en instemming kunnen verhullen door gedeelde verlangens en overtuigingen te produceren. Dit onderzoek vertrekt vanuit persoonlijke ervaringen met televisiekomedies, tentoonstellingsroutes, noise cancelling en militaire Armed Forces Day-festivals.

Sam Zanardo is een visueel kunstenaar en performancekunstenaar uit Italië, momenteel gevestigd in Nederland. Vanuit een achtergrond in dans en vechtsporten richt hun praktijk zich op uithoudingsvermogen, beperking en herhaling, en onderzoekt hoe transformatie mogelijk is binnen vooraf bepaalde structuren en regels. Door fysiek veeleisende handelingen en het gebruik van massamediaplatforms benadert Sam subjectiviteit als een voortdurend proces van ontbinding en herconfiguratie. In het huidige werk verkent Sam storytelling via performance, film en schrijven, waarbij folklore, rituelen en magie uit Zuid-Italië samenkomen met religieuze tradities, persoonlijke verhalen en media-archieven.

Yubin Lee onderzoekt via tekenen vragen rond bestaan, transformatie en zelfreflectie. Geworteld in de boeddhistische kunstvorm Thangka en meditatieve praktijk ontvouwt Lee’s werk zich via Saerang-i (새랑이), een autobiografisch personage dat zich beweegt door groei, verlangen, acceptatie en bewustzijn. Hoewel het werk vertrekt vanuit persoonlijke ervaringen, houdt het zich ook bezig met politieke, ecologische en sociale structuren en bevraagt het dualisme, hiërarchie, stereotypen en antropocentrisme. Met gedetailleerde, contemplatieve beelden, gemaakt met materialen als Hanji, inkt en rijstpapier, nodigt Lee de toeschouwer uit tot introspectie en reflectie.

Fleeting Emotions

Ieder seizoen komt daar een Samenscholingsweek van, waarin activiteiten gebundeld worden tot een uitbundig geheel van artistiek en sociaal experiment. We werken voor dit programma samen met kunstcollectief Sunflower Soup en curator Lenn Cox. De tweede Samenscholingsweek vond plaats in de week van 21-29 juni. De resultaten van deze tweede Ploegendienst en Samenscholing zijn nog te zien tot halverwege september.

Ploegendienst 2 | Periphery Center & Girls Like Us
Werkperiode: April/mei/juni 2025
Lente Samenscholing: 21 - 29 juni 2025
Te bezoeken: 30 juni t/m 5 september 2025

Collectief Periphery Center onderzocht tijdens hun residentie (Ploegendienst) hoe het collectief een plek kan zijn waar ruimte is voor ideeën, verlangens en ontmoetingen binnen het huidige sociale en politieke landschap. Spiralend rondom de vraag welke omstandigheden collectieven mogelijk maken en hoe dit net als het lichaam veranderlijk is: het kan transformeren, ouder worden en andere behoeften ontwikkelen.

Periphery Center nodigde publiceerderscollectief Girls Like Us uit om vanuit hun jarenlange ervaring samen met hen dit proces te verdiepen en gezamenlijk toe te werken naar een publieke workshopping sweatpants sessie op zondag 29 juni. Lees meer over deze sessie FROM THE MARGIN TO THE SEAM in het programma.

Tijdens hun werkperiode bij Plaatsmaken onderzochten Jeanine van Berkel, Yusser al Obaidi, Yessica Deira en Pelumi Adejumo van Periphery Center wat het betekent om collectief te werken. Geworteld in gedeelde diasporische ervaringen schreven ze, speelden ze en experimenteerden ze met cyanotype, zeefdruk en grafisch ontwerp. Het werken met zeefdruk en afdrukken werd voor hen een reis van terugkeer, een herhaling, een beweging tussen aanwezigheid en verdwijnen. Elke afdruk draagt een echo van iets dat ooit was, maar nooit op exact dezelfde manier terugkomt. De vervaging van pigment en het ritme van de lagen roepen herinneringen op aan een land, een plek, een tijd. Vervaagd, en telkens opnieuw opduikend. In de Yoruba-cultuur is indigo de kleur van liefde. De patronen en vormen in de ruimte verwijzen naar traditionele indigoverftechnieken uit de Nigeriaanse textieltraditie. Indigo was ooit zowel een heilig materiaal als een vorm van ruilmiddel en droeg een diepe culturele betekenis. Via symbolische motieven en patronen ontstond een visuele taal, waarmee boodschappen op kleding werden overgebracht en status en verbondenheid tussen mensen werden uitgedrukt.

De samenwerking van Periphery Center is tastbaar aanwezig in het werk: de een begint, een ander houdt het raster vast, iemand anders voltooit de lijn of vult de kleur in. Het werk beweegt van hand tot hand, zoals herinneringen: gedeeld, verschoven, gedragen. Fonetische overeenkomsten tussen talen vormen poëtische bruggen tussen culturen. Door de ruimte heen wordt er verwezen naar het woord vluchteling/gast in zowel het Arabisch (Laje’ [لاجئ]) als het Yoruba (Àlejò). Geïnspireerd door de wortelstructuur van de Arabische taal vind je motieven die zijn afgeleid van de wortel ل ج ء (l-j-ʔ) – 1. gerelateerd aan toevlucht afgedrukt op geruite plastic tassen. Beïnvloed door denkers als Édouard Glissant gingen zij in gesprek over wat het betekent om ergens vandaan te komen waar je toch altijd een gast blijft. Altijd arriverend, altijd terugkerend. Hoe die beweging, na verloop van tijd, misschien een vorm van verankering kan worden in plaats van rouw.

De kleur blauw verwijst naar meer dan alleen nostalgie of traditie. Hun beeldtaal is geïnspireerd door de vervaagde affiches van oude reisbureaus. Ooit helder van kleur, nu uitgewist door de tijd. Periphery Center laat zich inspireren door de ontwerp- en beeldculturen uit het mondiale zuiden, esthetieken die binnen het westerse modernisme vaak worden afgedaan als kitsch of amateuristisch. Hier worden deze visuele talen, net als de vele talen onder hun tong, gevierd en opnieuw verbeeld als Diasporic Vernacular Design: gelaagd, hybride en krachtig.

Ga zitten, beste vreemdeling.
Blijf even.

Deze werkperiode (Ploegendienst) is onderdeel van het programmaTime Out / Tune In dat programmamaker Lenn Cox heeft samengesteld rond het gemeenschappelijke huishouden van Plaatsmaken. Time Out / Tune Inverbindt de cyclische aard van tijd en haar seizoenen, met een oproep tot vertraging! Het programma onderzoekt met verschillende generaties hoe we ons samen kunnen organiseren, wat we van elkaar kunnen leren en wat er op het spel staat in het culturele veld en daarbuiten. Dansend door gekozen families, zielsverwanten en voorouderlijke zaken. Lees meer over het programma op de website van Plaatsmaken.
Lees hier meer over het programma Time Out / Tune In.

Periphery Center is een opkomend collectief voor kunst en geza­menlijke studie. Hier plaatsen we de marge centraal als de bron van een tegen-hegemonisch discours, dat zich niet alleen uit in woor­den, maar ook in de manier waarop we zijn en leven.* Hier komen we samen om elkaar te inspireren en de werkelijkheid te creëren die we dromen, door middel van het maken van boeken, grafisch ontwerp, publicaties, curatie, kunst en schrijven. Periphery Center is gevestigd in Rotterdam en bestaat uit Leana Boven, Pelumi Adejumo, Yusser Al Obaidi, Jeanine van Berkel en Yessica Deira.

* bell hooks, “Marginality as site of resistance”

Girls Like Us is een queer feministisch magazine gemaakt door en met een steeds uitbreidende gemeenschap van queers van alle kanten van het spectrum binnen de kunst, cultuur en activisme. Het tijdschrift werd opgericht door Jessica Gysel. Het mengt poli­tiek met plezier en brengt collaboratieve routes in kaart naar een niet-patriarchaat. Om actief een gemeenschap op te bouwen organi­seert Girls Like Us ook evenementen, variërend van filmvertoningen, tentoonstellingen, gesprekken, workshops, presentaties, tijdelijke winkels en feestjes. Katja Mater is betrokken als redacteur.

Ploegendienst 2

De resultaten van de vijfde Ploegendienst, onderdeel van het programma H0ha. 

Ploegendienst 5 | Jivan van der Ende, Merel Nijhuis en Queer Collective Workers’ Union
Werkperiode: Januari- maart 2026
Lentesamenscholing: 21 maart 2026
Te bezoeken:  21 maart t/m 23 mei 2026

Ploegendienst 5 is onderdeel van het programma H0Ha. In dit meerjarenprogramma worden de werkplaatsen van Plaatsmaken ingezet om te experimenteren met vormen van protest en verzet, door middel van beeld en taal. Dichters, beeldend kunstenaars, activisten en publiceerders worden uitgenodigd om in zogenaamde 'Ploegendiensten' samen te werken bij Plaatsmaken. H0Ha wordt gecureerd door collectief Sunflower Soup.

Over Ploegendienst 5
Kunstenaars Merel Nijhuis, Jivan van der Ende en de Queer Collective Workers’ Union behandelen de zichtbare en onzichtbare aspecten van arbeid, en de emotionele en fysieke pijn die daarmee gepaard gaat.

Binnen H0ha keren vragen rond arbeid steeds terug. Toen we kozen voor het woord ‘ploegendienst’, voelden we ons aangetrokken tot de proletarische of zelfs socialistische connotatie ervan. Natuurlijk zit er ook een romantische kant aan deze keuze, maar het hielp ons ook om na te denken over de manier waarop de verschillende soorten arbeid werden beloond. In het eerste jaar van Hoha ontvingen alle deelnemers hetzelfde uurloon, maar dit bleek moeilijk hanteerbaar, omdat de vraag is: wat is arbeid precies? Wanneer begint en eindigt activistische of artistieke arbeid? En misschien is de moeilijkheid nog fundamenteler. Want etymologisch heeft het woord ‘arbeid’ de volgende achtergrond:

‘ca. 1300: “een taak, een project” (zoals de werken van Hercules); later “lichamelijke inspanning; moeite, moeilijkheid, ontbering” (eind 14e eeuw), van het Oudfranse labor “zwoegen, werk, inspanning, taak; beproeving, lijden” (12e eeuw, modern Frans labeur), van het Latijnse labor “zwoegen, inspanning; ontbering, pijn, vermoeidheid; een werk, een product van arbeid”, een woord van onzekere oorsprong.’

Dat brengt ons bij de ontberingen die onlosmakelijk verbonden lijken met het onder ogen zien van ongemakkelijke waarheden, wat op zijn beurt weer onlosmakelijk verbonden lijkt met activisme. Het is misschien gerechtvaardigd om te zeggen dat de arbeid van Ploegendienst 5 zowel bestaat uit het maken van drukwerk als uit het omgaan met pijn.

Met dank aan Mondriaan Fonds en Gemeente Arnhem.

Merel Nijhuis
Tijdens de Ploegendienst bij Plaatsmaken maakte Merel zines waarin ze tekst, cyanotype en zeefdruk combineerde. Het werk draait om haar ervaring van (crip)tijd, wat het betekent om ‘gezond’ te zijn in ons huidige politieke klimaat, welzijn, vreugde en tegenstellingen. Elk zine is net iets anders, waardoor ze net zo uniek zijn als de belichaamde ervaring van het moment waarop ze geproduceerd zijn: sommige zines zijn gemaakt tijdens een periode van knallende hoofdpijn of terwijl ze een terugkerend tintelend gevoel in hun vingertoppen had, en andere zines zijn gemaakt terwijl ze van de eerste lente zon genoot.

Merel Nijhuis is een cripqueer schrijver, kunstenaar en redacteur. Ze schrijft experimentele poëzie en is geïnspireerd door kritische theorie, processen van cripping en queering, onbetrouwbare herinneringen en belichaamde ervaringen. Hun werk is gepubliceerd in literaire tijdschriften als nY en Hard//hoofd.

Jivan van der Ende
Tijdens de Ploegendienst geeft Jivan van der Ende zich over aan haar fascinatie voor reflecterende werkkleding. Ze verdiept zich in de dramatiek en camp van reflecterende inkten om te zien wat er gebeurt als potten een deksel vinden, er licht is in de donkere kamer en de billen blootgaan.

Jivan van der Ende is een beeldend kunstenaar die symbolen van machtsstructuren en sociale constructies analyseert en ontleedt. Haar eclectische methode is gebaseerd op eindeloos verzamelen, documenteren, uit elkaar scheuren en hergebruiken.

Een essentieel onderdeel van haar praktijk is het genderoverschrijdende onderzoek naar kleding. Tijdens de Ploegendienst is het project van de kunstenaar gradueel overgenomen en uiteindelijk volledig gekaapt door haar fetisj voor reflecterende werkkleding.

Queer Collective Workers' Union 
presenteert hun oprichtingsbrief op een billboard, gebaseerd op de tegenstrijdigheid: een collectief dat van werknemers eist dat ze ‘alleen werken’. Hun tegenarchief is een online publicatietool die gebruikmaakt van een ‘Seed Packet’-sjabloon. Tijdens hun bijeenkomst vormt het reclamebord het middelpunt van de ruimte, wordt het archief geprojecteerd en biedt een informatietafel ‘Seed Packet’-posters en merchandise van de vakbond aan. Leden van de vakbond leiden gesprekken en leggen verbanden tussen hun specifieke conflict en bredere strijdpunten. Het evenement markeert hun publieke start. De infrastructuur voor collectief auteurschap is in aanbouw.

Ploegendienst 5

De resultaten van de derde Ploegendienst, onderdeel van het programma H0ha. 

Ploegendienst 3 | Moni Zwitserloot, Hussel Zhu & de Feministische Handwerkpartij
Werkperiode: Juni-september 2025
Herfstsamenscholing: 18 - 20 september 2025
Te bezoeken: 22 september t/m 5 december 2025

H0ha is een programma waarin dichters, beeldend kunstenaars, activisten en publiceerders worden uitgenodigd om in zogenaamde 'Ploegendiensten' te komen (samen-)werken bij Plaatsmaken. Ieder seizoen komt daar een Samenscholingsweek van, waarin activiteiten gebundeld worden tot een uitbundig geheel van artistiek en sociaal experiment. We werken voor dit programma samen met kunstcollectief Sunflower Soup en curator Lenn Cox. De Herfstsamenscholing vond plaats van 18 - 20 september. 

Ololyga is een Oud-Grieks woord dat verwijst naar het hoge, afgrijselijke, ijzingwekkende gekrijs van een vrouw*. Het zijn geluiden die vrijkomen bij intense pijn of intens plezier.


De gemeenschappelijke vraag in deze Ploegendienst is hoe het lichaam een plek kan zijn voor verzet. Dit verzet is niet bombastisch en in-your-face, zoals we dat misschien kennen, maar juist ingetogen, subtiel en subversief. In de etsen, textielwerken, prints, teksten en andere ingrepen in de ruimte laten de kunstenaars zien hoe zij weerstand bieden aan heersende ideeën in de maatschappij en omarmen ze lichamen, zowel menselijk als meer-dan-menselijk, die niet voldoen aan de norm. De werken vragen aandacht en concentratie van de kijker en nodigen uit om in te duiken, deel te nemen en je eigen verwachtingen te bevragen en bij te stellen.

In het essay ‘Gender of Sound’ van Anne Carson wordt beschreven hoe in de klassieke Griekse cultuur speciale festivals plaatsvonden waar vrouwen deze geluiden konden laten horen buiten de grenzen van de stad: de ruimte van de geciviliseerde man. De man die de rede opwerpt als blokkade om emoties buiten de deur te houden, moet niets hebben van een persoon die aan alle kanten lekt. De persoon die twee ‘monden’ heeft, een bovenste en een onderste. Eén waarmee onuitsprekelijke dingen gedaan worden en één waarmee onuitsprekelijke dingen gezegd worden. Deze persoon met al diens schrikbarende, oncontroleerbare lichamelijkheid, met al diens lichaamssappen en geschreeuw, staat dichter bij de wereld van de dieren dan bij die van de ontwikkelde mens, oh oeps, cisgender-man.

De figuur van Sheela Na Gig in de etsen van Emmeline de Mooij (Feministische Handwerk Partij) laat dit heel direct zien. We zien een oud lichaam dat evenveel bestaat uit vulva als mond, met handen die de genitaliën openspreiden. De figuur werd vaak uit steen gehouwen en op gebouwen geplaatst, veelal Middeleeuwse kerken in Ierland. De reden hiervoor is onduidelijk, maar wat we wel weten is dat de figuur veel ouder is dan het christendom. Die werd beschouwd als een heksachtige figuur, verbonden met schemering, transitie en transformatie. Een entiteit die evenveel dood als leven in zich bergt. Emmeline bevraagt via Sheela Na Gig actuele onderwerpen als wie aanspraak kan maken op seksualiteit. Is dat voorbehouden aan jonge lichamen? Waarom kijken we niet raar op van een oudere man die zijn seksualiteit toont en kan een oudere vrouw dat niet doen?

In de tekst ‘Vruchtvlees’ van Moni Zwitserloot is er veel ruimte voor een ander perspectief op het lichaam. Die gebruikt het horrorstijlmiddel ‘goorheid’ als manier om onze blik over wat een lichaam kan ervaren uit te dagen. Moni begon met de vraag of het mogelijk is om met lichaamssappen te etsen. Vervolgens ontstond daaruit diens tekst. Geïnspireerd door een alledaags gevoel van hoe het is om een velletje van je nagel te trekken neemt die ons mee in sensaties die veel verder gaan dan dat. De tekst is te lezen op de achterkant van de etsen, die sierlijk bewegen aan dunne kettingen hangend aan het plafond.

Geïnspireerd door de Japanse Chōjū-giga-rollen, waarin apen, kikkers en konijnen menselijke rollen aannemen, gebruikt Hussel Zhu de kikker (of pad) als middel om subtiele kritiek te leveren op contexten waarin politieke expressie wordt onderdrukt. Zijn etsen zijn als een ‘mes in het water’, scherp maar ingetogen. We zien kikkers in vele gedaanten: vermomd als bodhisattva (in sommige vormen van het boeddhisme is dit een wezen (sattva) dat naar verlichting (bodhi) streeft), vastgespijkerd in de hoek als een papieren vloek, of hangend aan de wilgentak van Guanyin: de godin van de barmhartigheid. Achterin de ruimte zien we een groter werk waar de kikvors is omringd met gele en gouden lijnen, kleuren die in China worden geassocieerd met macht. De bezoeker wordt uitgenodigd de macht zelf uit te dagen en diens spoor achter te laten op het werk.

Ook in het werk van Margreet Sweerts (Feministische Handwerk Partij) wordt de bezoeker uitgedaagd. Witte vlaggen met etsen in de hoeken, staan bewegingsloos in de ruimte. Het werk wacht op activering door twee mensen. Het wil de weerstand van de lucht voelen en als verlengstuk dienen van lichamen die het in gang zetten. Het roept op tot samen bewegen en komt voort uit de vraag: waar geven we ons aan over? Geven we ons over aan harde krachten die alle menselijkheid uit ons persen? Geven we ons over aan een maatschappij die crippled, femme, queer of translichamen onzichtbaar wil maken?

De witte vlag wordt vaak begrepen als een taboe in hedendaags activisme. Helemaal als dat vanuit een westers, wit perspectief wordt ingezet. Kijk je van dichtbij, of heb je de vlaggen vast, dan zie je dat ze niet wit zijn. Ze hebben een geschiedenis van aanraking. Ze zijn niet passief, maar vragen om verbinding en reflectie op het lichaam van de drager. Misschien wil je, terwijl je in de ruimte van Plaatsmaken bent, een andere bezoeker vragen om samen naar buiten te gaan, de vlaggen aan elkaar te knopen en te voelen hoe de wind de stof bespeelt.

Als collectief hebben de vier deelnemers een muziekvideo gemaakt waarbij ze uit zijn gegaan van hun gemene deler: het onderdrukken van rauwe energie. In de video geven ze ruimte aan de geluiden die op dat moment in hen leefden. Is het misschien een moderne versie van ololyga? Voelen we ons nog steeds ongemakkelijk bij het uiten van dit soort geluiden? Mogen ze al binnen de grenzen van de stad gehoord worden?

* In deze tijd zou vrouw vertaald kunnen worden als iedereen die zich niet identificeert als cisgender-man. Een cisgender persoon is iemand van wie de genderidentiteit overeenkomt met het geboortegeslacht.

Ploegendienst 3

Tijdens de Zomersamenscholing op 20 juni werd de nieuwe presentatie POETS IN THE KITCHEN REVISITED geopend.

POETS IN THE KITCHEN REVISITED | ANNE KRUL & TABEA NIXDORFF
20 juni - 22 augustus 2026

Zaterdag 25 juli: Meet & Read met anne en Tabea
15:00 - 17:00 | Deze middag zijn anne en Tabea aanwezig in Plaatsmaken voor een meet & read. Je bent dan van harte welkom om samen met hen te lezen en in gesprek te gaan. 

Zaterdag 22 augustus: Finissage & filmvertoning in de Kurk
15:00 – 17:00 I Collectief lezen Breng een tekst of boek mee die jou steunt of inspireert. Met taart en (koude) thee
Graag aanmelden via mail@tabeanixdorff.com.
18:00 I Filmvertoning en gesprek bij queer café De Kurk Samen kijken we de film Wij Zijn Het Archief en gaan in gesprek met een van de makers Joy Brandsma


OVER DE WERKPERIODE
Tijdens hun Ploegendienst (residentie) werkten anne krul en Tabea Nixdorff samen als een intergenerationeel duo. Ze gebruikten poëzie, het speuren door archieven, zeefdrukken en het maken van boeken als artistieke tools en media om bredere vragen te onderzoeken over hoe zwijgen doorbroken kan worden, als een manier om ondersteunende structuren te creëren en te hervormen en om solidariteit en bondgenootschap in de praktijk te brengen.

anne krul en Tabea Nixdorff ontmoetten elkaar in hun gedeelde betrokkenheid bij het archiveren van de sporen van gemarginaliseerde queer- en feministische levens – voor het eerst in 2021, toen Tabea een deel van anne’s archief bekeek bij Atria, het Internationaal Archief van de Vrouwenbeweging, in Amsterdam. Al snel werd hen duidelijk dat hun gemeenschappelijke interesses zich ook uitstrekken tot poëzie, literatuur, het maken van collages, creatieve samenwerking en sociale bijeenkomsten. 

Tijdens hun Time Out / Tune In residentie bij Plaatsmaken verkenden anne en Tabea hun manieren van samenwerken verder, door taal te gebruiken als materiaal om mee te werken en om gesprekken op gang te brengen rond de vragen die hun werk drijven:  Waar en hoe vinden we de moed om door geïnternaliseerde stiltes heen te breken? Hoe kan taal, als artistiek medium, helpen om ondersteunende structuren te creëren of te hervormen? Hoe ontstaat solidariteit? Welke archiefsporen in queer-, people of color- en feministische archieven zijn voor ons bronnen van weerbarstige kennis?

Een boek uit het archief dat anne en Tabea hebben meegenomen als companion tijdens hun Ploegendienst is Zwart aan Zet (uitgegeven door de Groep Zwarte Vrouwen Nijmegen, 1985). Een zin uit de inleiding van het boek stond centraal tijdens de residentie:

 “Het doorbreken van een stilte in jezelf en een stilte om je heen, is zo’n daad. Het is echter geen gemakkelijke want: het geluid dat je produceert, zal die weerklank vinden? En waar klinkt het door en hoe lang duurt het voor je de echo hoort?” 

Geïnteresseerd in het verband tussen een gedrukt boek, mondelinge overdracht en ruimte, onderzocht het duo bovenstaande vragen door middel van lezen en schrijven, maar ook via zeefdrukken en het maken van boeken – waarbij ze gebruik maakten van de faciliteiten van Plaatsmaken en de deskundige begeleiders van de workshops. Een ander belangrijk aspect was de samenwerking met een wekelijkse, in Arnhem gevestigde kunstworkshop genaamd Open Atelier. anne en Tabea wilden hun onderzoeksvragen verdiepen door samen te werken met deze lokale groep, bij wie het verband tussen heling en kunst centraal staat. 

Voor de Zomersamenscholing presenteren anne en Tabea hun residentieonderzoek en werkzaamheden in de installatie POETS IN THE KITCHEN REVISITED. Deze is zowel een verwijzing naar een artistieke interventie uit anne’s archief, alsook een breder eerbetoon van feministische pogingen om de hiërarchieën uit te dagen van waar kunst thuishoort en waar ze wordt gecreëerd. Door te vragen welke woorden en werelden deze definities mogen codificeren en vastleggen, worden keukentafels, ziekenbedden of steungroepen ruimtes van weerbarstige kennis en creativiteit, waar geleefde ervaringen zich vertalen in een zwerflust en openheid die een poëtica van afwijking omarmt.

OVER HET PROGRAMMA
De Ploegendienst van anne krul en Tabea Nixdorff is onderdeel van het programma Time Out / Tune In dat programmamaker Lenn Cox heeft samengesteld rond het gemeenschappelijke huishouden van Plaatsmaken.  Lees hier meer over het programma Time Out / Tune In.

OVER DE KUNSTENAARS
Tabea Nixdorff is kunstenaar, typograaf en onderzoeker en woont momenteel in Arnhem. Haar werk beweegt zich tussen collectief leren, (zelf)publiceren, sociale bijeenkomsten en neemt ook de vorm aan van performances rondom geluid en taal. Tabea’s werk vertrekt vaak vanuit archieven en gaat over kleine geschiedenissen die grotere thema’s in zich dragen als weglatingen en verstoringen in historische narratieven, belichaamde vormen van kennis, queer belonging en een feministische poëtica van fouten.

Haar artist’s books zijn opgenomen in diverse openbare collecties, en haar werk was laatst te zien in groepstentoonstellingen bij IHLIA LGBTI Heritage in Amsterdam (2024) en A Tale of A Tub in Rotterdam (2025). In 2023 richtte ze de publicatiereeks Archival Textures op, die zich richt op het (her)uitgeven van archiefteksten en ephemera, met name uit queer- en feministische archieven.

anne krul is een Afropese beeldend kunstenaar, dichter, archivist en activist. Naast vele andere queer- en feministische groeperingen, waaronder de International Lesbian Information Service (ILIS) en ZAMI, was krul lid van Strange Fruit, een organisatie voor jonge queer mensen met verschillende culturele achtergronden (1989-2002). anne krul zet zich in voor creatief discours, activisme, kunst en poëzie om verandering teweeg te brengen: het doorbreken van stilzwijgen, elkaar empoweren, het verkennen van co-creatie. 

Als kunstenaar nam anne krul deel aan de groepstentoonstellingen Diasporic Self – Black Togetherness as Lingua Franca (Framer Framed, 2019), Proud Aliens (2021), Hybrid Garden (2023) en Metamorphosis Manifesting (2024), als onderdeel van de kunstenaarsgemeenschap Open Atelier bij Framer Framed in Amsterdam. In 2025 toonde de onconventionele retrospectieve ANAGRAMMA TICS voor het eerst het volledige spectrum van krul’s praktijk – anagram poëzie, kunst maken, educatie, organiseren, samenwerking en intergenerationele dialoog – bij A Tale of A Tub in Rotterdam.

Lenn Cox is een community organizer, kunstenaar, educator en programmamaker. Lenn onderzoekt solidaire economieën door zich onder te dompelen in zelfgeorganiseerde leer-, werk- en leefomgevingen. Vaak met een ecofeministisch en queer hart. Lenn initieert en organiseert relationele ruimtes en structuren die collectief leren mogelijk maken. Ze gebruikt daarbij navigatiekaartjes en kleding als uitgangspunt om de uitwisselingen die ze verzamelt, om te zetten in gespreksonderwerpen. Een doorlopend onderzoek naar hoe we onszelf organiseren, wat we van elkaar kunnen leren en wat er op het spel staat in het culturele veld en daarbuiten.

POETS IN THE KITCHEN REVISITED

Locatie: Café De Kurk, Steenstraat 68, Arnhem

Op 22 augustus is er een filmvertoning van Wij Zijn Het Archief in café de Kurk. Naderhand gaan we in gesprek met Joy Brandsma, een van de makers.

Deze filmvertoning is onderdeel van de finissage van POETS IN THE KITCHEN REVISITED, door anne krul en Tabea Nixdorff. Wees ook welkom om vóór de filmvertoning langs te komen voor het eerste onderdeel van de finissage vanaf 15:00u bij Plaatsmaken.

18:00 | Filmvertoning en gesprek bij queer café De Kurk, Arnhem
Wij Zijn Het Archief, geregisseerd door Duizend Kleuren, 33 minuten, Nederlands gesproken met Engelse ondertiteling, Dark Matter Collective, 2024.

“Wij Zijn het Archief neemt ons mee in het verborgen verleden van de zwarte queer gemeenschap in Nederland. Wat verbindt ons met de generaties die ons voorgingen, en wat kunnen we van elkaar leren? In deze film ontmoeten jonge queer mensen van kleur de vrouwen van Stichting Mil Colores die al sinds 2000 ontmoetingsplekken creëert voor vrouwen met verschillende etnische achtergronden en seksuele voorkeuren. Een verhaal over identiteit, veerkracht en een geschiedenis die nog steeds in beweging is.”

Over POETS IN THE KITCHEN REVISITED
Tijdens hun Time Out / Tune In Ploegendienst (residentie) werkten anne krul en Tabea Nixdorff samen als een intergenerationeel duo. Ze gebruikten poëzie, het speuren door archieven, zeefdrukken en het maken van boeken als artistieke tools en media om bredere vragen te onderzoeken over hoe zwijgen doorbroken kan worden, als een manier om ondersteunende structuren te creëren en te hervormen en om solidariteit en bondgenootschap in de praktijk te brengen.

Lees hier meer over de Ploegendienst van anne en Tabea.

Afbeelding: Duizend Kleuren / Dark Matter Collective
Bestuurslid Ligya Wachter laat foto’s zien van Mil Colores’ eerste feest

Filmvertoning | Wij Zijn Het Archief

Vanaf 22 mei te zien in de vitrine:  Lotus van Zoggel

Lotus Parel van Zoggel (2005) combineert in haar werk disciplines als keramiek en schilderkunst. Haar stijl kenmerkt zich door een expressionistische en speelse benadering, vaak met een vleugje ironie. Ze haalt inspiratie uit haar dagelijks leven en onderzoekt thema's zoals familie, herinneringen en menselijke verbindingen.

De Uitspraak | Lotus van Zoggel

In het kader van Sonsbeek 2026 vindt op woensdag 26 augustus de workshop 'Blijf je druk maken' plaats. Dit is een samenwerking tussen schrijverscollectief Loesje en Plaatsmaken.

Schrijf- en zeefdrukworkshop 'Blijf je druk maken'
Wanneer | 26 augustus, 11:00u - 17:00u
Toegang | €15 (UITVERKOCHT)
Locatie | Plaatsmaken

Deze workshop is inmiddels uitverkocht. Inschrijven voor de reservelijst is mogelijk, stuur dan even een mailtje naar info@plaatsmaken.nl. 

Loesje is een schrijverscollectief en fictief personage met hoofdkwartier in Arnhem dat bekendstaat om de duizenden posters met creatieve, kritische doch optimistische slogans over sociaal-politieke en culturele ontwikkelingen. Loesje houdt ervan moeilijke vragen te stellen en mensen bij elkaar te brengen, zaken die ook van toepassing zijn op Plaatsmaken. Een scherpe pen en printtechnieken heb je allebei nodig om posters te maken. En als je dan bedenkt dat beiden al sinds de jaren tachtig actief zijn in Arnhem, is het eigenlijk vreemd dat ze nooit eerder hebben samengewerkt… 

Op 26 augustus komt daar verandering in; dan brengen Loesje en Plaatsmaken hun expertise samen en nodigen ze je uit om mee te doen. Eerst neemt Loesje je mee in haar hoofd om te laten zien hoe je van die Loesjeteksten schrijft. Daarna geeft Plaatsmaken je een stoomcursus zeefdrukken. Ook leer je over de redactieronde die bij elke Loesje schrijfsessie toegepast wordt. En tenslotte komen beide disciplines samen, en ga je Loesjeteksten afdrukken. Dat kan bijvoorbeeld op textiel, dus als je zelf een geschikt shirt, kussensloop of katoenentas meeneemt, kun je je eigen unieke Loesje-kledingstuk creëren!

Foto: Django van Ardenne

'Blijf je druk maken' | Workshop Loesje

Vanaf 10 januari openen we elke zaterdag onze deuren! Tussen 13.00u en 17.00u ben je welkom om onze tentoonstelling te komen bekijken. 

Nu te zien: de resultaten van de vierde Ploegendienst van 2025. Lees hier meer over dit programma.

Elke zaterdag geopend

Klik hier voor de video's van Arnhems Stadsatelier

Het Arnhems Stadsatelier is een samenwerking tussen vier Arnhemse cultuurorganisaties: Theater a/d Rijn, Plaatsmaken, ArtEZ en The Hub. 

Het doel van deze samenwerking is om de Arnhemse kunstwereld diverser en toegankelijker te maken, zowel voor kunstenaars als voor het publiek. Nieuwe manieren van samenwerken tussen kunst, publiek en samenleving staan hierin centraal.

Om dit te bereiken worden er korte werkperiodes georganiseerd waarin makers de ruimte krijgen om op verschillende plaatsen in Arnhem artistiek onderzoek te doen en dit te delen met de inwoners van de stad. Elk jaar is er één langdurig werktraject, de stadsresidentie, waarin een kunstenaar met meer ervaring onderzoek gaat doen dat te maken heeft met de stad Arnhem. Daarnaast worden er in 2026 zeven korte residenties georganiseerd, waarin beginnende makers de ruimte krijgen om te experimenteren, ervaring op te doen, hun vaardigheden verder te ontwikkelen en hun werk te delen met het publiek. Daarbij krijgen ze ondersteuning van de samenwerkende organisaties.

Bij Plaatsmaken kunnen de kunstenaars experimenteren en werken in de verschillende werkplaatsen en kan er gebruik worden gemaakt van de tentoonstellingsruimte. ArtEZ beschikt over een online platform, APRIA (ArtEZ Plaform for Research Interventions of the Arts), waar publicaties online gedeeld kan worden. Ook ondersteunen ze de residenten bij het formuleren van een onderzoeksvraag en brengen ze verschillende opleidingen en studenten in aanraking met het project. The Hub is een plaats die studenten, autodidacten en alumni met elkaar verbindt. Dit helpt de residenten om hun eerste stappen te zetten in het professionele culturele veld. Theater aan de Rijn biedt de residenten een podium om te kunnen experimenteren en helpt ze contact te leggen met een passend publiek.

In 2024 was sociaal theatermaker Abhishek Thapar de stadsresident. Hij is een kunstenaar die persoonlijke verhalen combineert met grote, wereldwijde thema's. In zijn onderzoek stonden onzichtbare keukenmedewerkers binnen de horeca centraal. Met zijn project Lacuna Kitchen richtte hij zich op het samenbrengen van theater, gastronomie, gemeenschapsvorming en sociaal activisme. Al deze aspecten bracht hij samen in een voorstelling die in mei 2025 werd opgevoerd. Keukenmedewerkers konden hierdoor niet alleen hun verhalen delen, maar kregen ook daadwerkelijk een rol in het maken en spelen van het theaterstuk. Naast deze voorstelling waren er ook workshops met studenten van ArtEZ en Kitchen Telling Events, gemeenschapsmaaltijden waar publiek samenkomt om met elkaar te eten, elkaar te leren kennen, te praten en een gevoel van gemeenschap te laten groeien. Daarnaast werkten de beginnende makers Ro Smit, Mel Kikkert, Levi Overvest en Charlotte Gillain bij Plaatsmaken en Theater a/d Rijn aan hun praktijk. In hun werk stonden maatschappelijke thema’s centraal. Ze maakten hiervoor gebruik van verschillende analoge en digitale kunstvormen en ze onderzochten nieuwe manieren om kunst te beleven. De resultaten van hun werkperiodes waren te zien in tentoonstellingen, optredens en in workshops.

Ro Smit is in 2023 afgestudeerd (BEAR ArtEZ) en nodigt publiek uit om via workshops tot een gezamenlijke tentoonstelling te komen. Hij verkent hoe objecten een betekenis krijgen via herinneringen en deed onderzoek naar zeefdruktechnieken bij Plaatsmaken.

nl

en

Search

Back

Nieuwe workshops

Er staan de komende maanden weer nieuwe workshops op de planning.